ಕೋಸ್ಟಲ್ ಮಿರರ್ ಮಾಹಿತಿ ವಿಭಾಗ:

ಮೈತ್ರಿ ಸರಕಾರದ ಹದಿನೈದು ಶಾಸಕರು ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ನೇತೃತ್ವದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ – ಜೆಡಿಎಸ್ ಸರಕಾದೊಂದಿಗೆ ಮುನಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜೀನಾಮೆ ಪ್ರಹಸನ ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಈಗ ಹೆಚ್ಚು ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಶಬ್ದ ‘ವಿಪ್’

ಬಹುತೇಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಂದಿಗೆ ಈ ವಿಪ್ ಅಂದ್ರೇನು ಎಂಬುದರ ಮಾಹಿತಿಯಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ವಿಪ್ ಎಂಬುದು ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ರಕ್ಷಾ ಕವಚ! ಹೇಗಂತೀರಾ. ನೋಡಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಮತ್ತೊಂದು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕಪ್ಪೆಯಂತೆ ಹಾರುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ! ಇದಕ್ಕೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುವುದು ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯಿದೆ 1985.

ಒಬ್ಬ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರು ಒಂದು ಪಕ್ಷದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ, ತಾನು ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಶಾಸಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರೆ ಪಕ್ಷಾಂತರವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಆದರೆ ಈ ಕಾಯಿದೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಕಾಯಿದೆ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಅಸ್ತ್ರ ವಿಪ್. ವಿಪ್ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಶಾಸಕಾಂಗ ನಾಯಕ ತನ್ನ ಪಕ್ಷದ ಶಾಸಕರಿಗೆ ತನ್ನ ಪಕ್ಷದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ನೀಡುವ ಸೂಚನೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಪಕ್ಷದ ಶಾಸಕಾಂಗ ನಾಯಕತ್ವದ ನಿಲುವನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರೆ ಶಾಸಕತ್ವ ರದ್ದಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.

ವಿಪ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧ.

೧. ಒಂದು ಸಾಲಿನ ವಿಪ್: ಮತದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ರವಾನಿಸಲು ಸೂಚನೆ ನೀಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೊರಡಿಸುವುದು.

೨. ಎರಡು ಸಾಲಿನ ವಿಪ್: ಶಾಸಕಾಂಗದಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾತಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಇರುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಕೊಡುವ ಸೂಚನೆ.

೩. ಮೂರು ಸಾಲಿನ ವಿಪ್: ಈ ಕೊನೆಯ ವಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾದ ಶಾಸಕರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಪಕ್ಷದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ನೀಡುವ ಸೂಚನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಸದಸ್ಯತ್ವದಿಂದ ಉಚ್ಚಟಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಪಕ್ಷಾಂತರ ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

ಮೊದಲ ಪಕ್ಷಾಂತರ:

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಡೆಯಿತು. ಅದು 1937ರಲ್ಲಿ. ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್‌ನಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಹಫೀಜ್‌ ಮಹಮ್ಮದ್‌ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ್ದು ಮೊದಲ ಪಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರಕರಣ. 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದವು. ಪಕ್ಷಾಂತರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಅಥವಾ ವಿಷಯ ಆಧಾರಿತ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಪಕ್ಷ ಬದಲಾಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಧಿಕಾರ ದಾಹವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ವಾಲ್ಟ್‌ ವಿಟ್‌ಮನ್‌ ಪಕ್ಷಾಂತರವನ್ನು ” ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯನ ನಿರಂತರ ಅಧಿಕಾರ’ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಕಾಯಿದೆ ಜಾರಿ:

1985ರ ಜನವರಿ 30ರಂದು ಭಾರತ ಶಾಸಕಾಂಗವು ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು 52ನೇ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಈ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ವಿಧಿ 101, 102, 190 ಮತ್ತು 191ಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯು ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಪಕ್ಷಾಂತರ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ಮಸೂದೆ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕಾರ ಪಡೆದಾಗ ರಾಜೀವ್‌ ಗಾಂಧಿ”ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.

ಕಾಯಿದೆಯ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು

-ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು ತಾವು ಆಯ್ಕೆಯಾದ ನಂತರ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅವರನ್ನು ಶಾಸಕಾಂಗದಿಂದ ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸಬಹುದು.

-ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು ಶಾಸಕಾಂಗದಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವಾಗ ಮತ ಚಲಾಯಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ ಅಥವಾ ತಾನಿರುವ ಪಕ್ಷದ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರೂ ಅವರನ್ನು ಶಾಸಕಾಂಗದಿಂದ ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸಬಹುದು

-ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು ಚುನಾವಣೆ ನಂತರ ಪಕ್ಷಾಂತರ ಮಾಡಿದರೆ ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸಬಹುದು.

-ನೇಮಿತ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಆರು ತಿಂಗಳ ಬಳಿಕ ಪಕ್ಷಾಂತರ ಮಾಡಿದರೂ ಅವರನ್ನು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸಬಹುದು

-ಒಬ್ಬ ಶಾಸಕನು ತನ್ನ ಮೂಲ ಪಕ್ಷದ ಸಮೇತ ಮತ್ತೊಂದು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ತಾನು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಮೂಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು ಆ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರೆ ಅದು ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯಿದೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪಕ್ಷಾಂತರ ಅನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

-ಮಾತೃ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದಾಗಿ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ 1/3ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಂಥ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

-ಲೋಕಸಭೆ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ/ವಿಧಾನಪರಿಷತ್ತಿನ ಸಭಾಪತಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವುದು ಪಕ್ಷಾಂತರ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವರು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

-ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನು ಪಕ್ಷಾಂತರ ಮಾಡಿದ್ದಾನೋ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಸಭಾಪತಿಗಳು ಸದನಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯಿದೆ ಅನ್ವಯ ತೀರ್ಮಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.

ತಿದ್ದುಪಡಿ

91ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮೂಲಕ ಪಕ್ಷಾಂತರ ಕಾಯಿದೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತರಲಾಯಿತು. ಪಕ್ಷದ 1/3 ಭಾಗ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು ಪಕ್ಷವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು ಪಕ್ಷಾಂತರವಲ್ಲ ಎಂದು 52ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಹೇಳಿತ್ತು. ಆದರೆ 91ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪಕ್ಷಾಂತರಗೊಂಡ ಸದಸ್ಯ ಉಳಿದಿರುವ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಲಾಭದಾಯಕ ರಾಜಕೀಯ ಹುದ್ದೆ ಅಲಂಕರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.